درياچه نمک
اين درياچه که درواقع بخشي ازکويرنمک ايران است در شرق قم واقع شده  و بين استانهاي قم، اصفهان و سمنان قرار دارد قسمت شمال غرب درياچه که رودهاي شور و کرج به آن وارد مي شود باتلاقي است. و بقيه درياچه خشک شده و  قديمي است که باتبخير تدريجي آب املاح فرآواني درداخل آب رسوب نموده است مساحت آن حدود 1806کيلومتر مربع است  دربعضي نقاط کوير نمک رشته‌هاي منفردي ازکوه‌هاي اطراف پيش آمده ونواحي کوهستاني خيلي خشک تشکيل شده است. دردرياچه نمک فقط درفصل زمستان آب يافت مي شود و در فصل تابستان به جاي آب، ورقه‌هاي نمك در آن جلب نظر مي‌كند. شكل‌هاي هندسي نمك‌هاي پف كرده در اين درياچه به خصوص در هنگام طلوع و غروب خورشيد مناظر ديدني و زيبايي را براي بازديدكنندگان به تصوير مي‌كشد. وزش باد در فصل تابستان پودرهاي شوره و نمک را بلند کرده و رنگ زيباي سفيدي را در فضا درست مي کند که چشم انداز زيبايي دارد

درفصل تابستان هوا دراين ناحيه خيلي خشک است واختلاف درجه حرارت شب و روز آن به 70 درجه سانتي گراد مي رسد به همين علت سنگ کوه‌هاي آن براثر اختلاف درجه هوا متلاشي شده وبه صورت سنگ ريزه و شن درآمده است در موقع وزش باد توده‌هاي عظيم شن مانند امواج دريا به حرکت در مي‌آيد وتپه ماهورهاي موقتي راتشکيل مي دهد ارتفاع برخي ازاين تپه‌ها به 40 متر وطول برخي ازآنها به چند کيلومتر مي رسد.

حوزه آبريز درياچه  نمك

مساحت اين حوزه 550/92 كيلومتر مربع و جريان آبهاي سطحي آن به وسعت درياچه  نمك مي‌باشد. رودخانه‌هاي جاجرود، كرج، رودشور، قره چاي و قمرود در اين منطقه قرار داشته، جريان آب ناشي از آب شدن برف مي‌باشد كه در پاييز و زمستان در ارتفاعات ريزش مي‌نمايد. به اين ترتيب قسمت اعظم آب آنها در فصل بهار جريان يافته و در ديگر ايام سال منبع آب آنها زهكشي آبهاي نفوذ يافته در كوهستانها و دشتهاي واقع در حوزه  آنها مي‌باشد. درياچه  حوض سلطان در اين حوزه قرار داشته و محدوده  كوير اراك كه خود حوزه‌اي بسته است نيز در داخل حوزه  درياچه  نمك واقع شده است. در اين حوزه 6 رودخانه با مساحت حوزه  آب ريز بيش از 1000 كيلومتر مربع وجود دارد كه رودخانه شور با ۵ شاخه  اصلي و ۸ شاخه  كوچك سه شاخه  كوچك قره چاي با قمرود با ۳ شاخه  اصلي و ۲ شاخه  كوچك، بزرگترين آنها محسوب مي‌شوند. ضمنا ۱۲ رودخانه و مسيل كوچك نيز كه داراي مساحت كمتر از ۱۰۰۰ كيلومتر مربع هستند در اين حوزه قرار دارد.

http://qumblog.blogfa.com/cat-2.aspx

http://forum.bazarnegar.com/index.php?topic=1374.0

 

دریاچه نمک حوض سلطان


دریاچه نمک حوض سلطان در 40 کیلومتری شمال شهرستان قم و 85 کیلومتری جنوب تهران و در حاشیه بزرگراه تهران قم قرار دارد .این دریاچه که به دریاچه ساوه قم ودریاچه شاهی هم معروف است به مساحت تقریبی 240 کیلومتر مربع درشمال شرق شهرستان قم واقع شده است ورشته کوههای البرز درشمال آن قرار دارد وسعت و شکل دریاچه متناسب با ورود آب و میزان بارندگی آن در فصول مختلف سال متفاوت است . درمواقع بارندگی و ذوب برف های ارتفاعات اطراف چون بر میزان آب ورودی افزوده می شود ، وسعت آن زیاد و درغیر از این ایام وسعت آن کاهش می یابد . بدین ترتیب سطح آب دریاچه پیوسته در نوسان است.


درموقع پرآبی سطح دریاچه گسترش می یابد و آب آن اراضی پست و شوره زار باتلاقی پیرامون را می پوشاند و دریاچه بزرگی به طول 18 وعرض 16 کیلومتر تشکیل می دهد که به نام دریاچه حوض سلطان یا کویرنمک مشهور است. رودهای متعددی به این دریاچه وارد می شوند که عموما" از اراضی شوره زار و نمکی اطراف عبور می کنند.

حوض سلطان در سال 1883 میلادی و بر اثر ساخت جاده شوسه تهران قم تشکیل شد

راههای ورود به منطقه : در 35 کیلومتری مسیر قم-تهران جاده خاکی وجود دارد که به دریاچه می رسد . درون دریاچه نیز جاده خاکریزی هست که برای جلوگیری از فرو رفتن خودروها در باتلاق و بهره برداری از نمک دریاچه مورد استفاده قرار می گیرد .


دریاچه حوض‎ سلطان یا دریاچه شاهی ، فرو افتادگی نامتقارنی با 330 كیلومترمربع وسعت، در 35 كیلومتری شمال قم و در شمال باختری دریاچة نمك است. این دریاچه شامل دو چالة جدا از هم یكی به نام «حوض‎سلطان» و دیگری به نام «حوض‎مره» است كه با آبراهة باریكی به هم وصل می‎شوند. حوضة باختری )حوض‎سلطان) دارای بلندی 806 متر از سطح دریا است كه به طور معمول از روان‎آب‎های سطحی تغذیه می‎شود. حوضة خاوری (حوض‎مره)، افزون بر روان‎آب‎ها، از رودهایی مانند رودشور و قره‎چای نیز بهره می‎گیرد. مطالعات مستوفی (1350) نشان می‎دهد كه آب‎ ابتدا وارد حوض ‎مره شده و پس از پر شدن آن، از مسیل دو حوض گذشته وارد حوض‎سلطان می‎شود و هنگامی كه آب در حوض‎سلطان چند متر بالاتر آمد، به طرف حوض‎ مره باز می‎گردد و سر ریز این دو حوض، به دریاچة نمك تخلیه می‎شود. مشاهدات صحرایی كرینسلی (1970(، نشان می‎دهد كه از مركز دریاچه به خارج دو پهنة جداگانة قابل شناسایی است. یكی مركز دریاچه كه حدود 24 درصد از مساحت آن را زیر پوشش دارد و با پوستة نمكی پوشیده شده است. دوم، زون مرطوب كه 76 درصد بقیه را تشكیل می‎دهد كه به زون گیاهان ریشه‎ بلند به پهنای 20 متر می‎رسد. پوستة نمكی با 5 سانتیمتر ضخامت، شامل نوارهای هم‎ مركز سفید و خاكستری است و در زیر آن سیلت‎های رسی و خاكستری رنگ مرطوب قرار دارد.


این زون (پوستة نمكی) به طور فصلی با آب پوشیده می‎شود، ولی مناطق مركزی آن ممكن است در تمام سال، آب‎دار باشد. مطالعات انجام شده در زون مرطوب نشان داده كه میزان رس موجود در نمونه‎ها، 35 تا 45 درصد است كه 10 تا 90 درصد كانی‎ها، كائولینیت ‎است. در پشته‎های شن و ماسه‎ای زون گیاهان با ریشة بلند، چند خط داغ آب وجود دارد كه به سمت سراشیبی تا ارتفاع 826 متر ادامه دارد. اختلاف ارتفاع بین پست‎ترین و بلندترین خط داغ آب 20 متر است. پیشروی وسیع مخروط ‎افكنه‎ها در پهنای زون مرطوب و روی پوستة نمكی نشانگر آن است كه روان‎ آب سطحی بیش از گذشته است و تغییر آب و هوایی به سوی دورة مرطوب‎تر از گذشته، پیش می‎رود.

مطالعات معتمد و همكاران (1356) نشان داده است كه رسوبات حوض ‎سلطان بیشتر از نوع گچ و نمك، مارن و رس است. بررسی‎های لرزه‎نگاری و حفاری نیز نشان داده كه نمك تا عمق 46 متر وجود دارد. این نمك، به صورت 5 لایة جدا از هم با ضخامت كل تا 20 متر است كه با رس‎های قهوه‎ای تا خاكستری از یكدیگر جدا می‎شوند.

 

 منبع:کویر ایران

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=103698

http://forum.bazarnegar.com/index.php?topic=1299.0