مدرسه جهانگیر خان
این مدرسه كه به نام مدرسه ناصری وجانی خان نیز معروف است ، درسمت شرق شهر قم در برابر درگاه مسجد جامع قرار دارد و از مدارس دوره صفویه است . مدرسه جهانگیری با وجود كوچكی از مدارس با سابقه است كه بسیاری از فضلای قم از دانش آموختگان آن بودند.
مدرسه جهانگیرخان به دلیل نقشه چند ضلعی و سردر زیبا، از مدارس برجسته قم به شما رمی رود. این مدرسه یك بار در دوران صفوی از سوی مرحوم " جهانگیرخان " مدرس مدرسه امام اصفها ن تعمیر شد ، بار دیگر در دوره فتحعلی شاه و بعد دردوره ناصر الدین شاه به سال 1278 هـ . ق به وسیله " میرزا نصرالله خان مستوفی گرگانی " تعمیر ومرمت شد . به همین دلیل پس از آن گاهی به نام " مدرسه ناصری" از آن یاد شده است . آخرین بار در زمان حضرت آیت الله بروجرد ی به سال 1373 هـ . ق تعمیرات كلی درآن به عمل آمد، سنگ نبشته سر در ورودی مدرسه مؤید آن است.

مدرسه غیاثیه ( پامنار)
سردر و مناره های مدرسه غیاثیه نزدیك میدان كهنه شهر قم تنها بخش بازمانده از مدرسه عظیمی است كه در سده هشتم هـ . ق دارای شهرت بسیار بود. سازه اصلی بنا از آجر با تزیینات گچی و تلفیق آجر و كاشی در مناره هاست.
سر دربه بلندی 12 و دهانه وپهنای هفت درچهار متر، به سوی شرق بنا شده ودر دو طرف آن برپایه های خارجی ایوان ، در هر سمت دوطاق نما – یكی پایین و دیگری بالای آن – برافراشته اند . در كمربند ایوان كتیبه ای سراسری وجود داشت كه فرو ریخته و اثری از آن برجای نمانده است .

دو مناره بالای سردر به قطر 20/2 متر و بلندی 13 متر از بالای بام ( 25 متر از سطح زمین ) با پوشش آجری است كه از پایین تا گلوگاه به نقشه شطرنجی لوزی در 19 ردیف ، با طرحی از كاشی فیروزه ای میان لوزی ها دركمر گاه و گلو گاه هر دو مناره ، و در بالا با كتیبه ای از كاشی خشتی آراسته شده است . در بالای كتیبه نقشه آجر چینی دگرگون گردیده و پس از چند ردیف ، سه ردیف مقرنس آجری به شكل كنگره در بالای مناره ها نمودار است . قسمتی از این مناره كه چند سال پیش بر اثر زلزله تخریب شد ، توسط سازمان میراث فرهنگی استان قم تعمیر گردید.

تنها كتیبه  باقی مانده بر فراز مناره جنوبی از كاشی متعلق به دوره تیموری است. خوشبختانه تاریخ بنای مناره های درآن به این شكل باقی است : " فی ... سنه ثلاثین و ثمان مائه " .

از آنجا كه در برابر این مدرسه حمامی وجود داشت كه فردی به نام " غیاث الدین رضوی " – سركشیك آستانه مقدس رضوی در زمان شاه اسماعیل صفوی – آن را وقف آستانه نموده بود، برخی این محوطه را به نام واقف آن نامیدند و پس از آن مدرسه به نام غیاثیه معروف شد.

این مدرسه را "شرفیه" نیز نامیده اند ؛ زیرا گویند این مدرسه به دستور " شرف الدین ابو طاهربن علی قمی " وزیر سلطان سنجر سلجوقی كه برای اداره امور عراق به قم آمده بود، درسال 547 هـ . ق بنا شد .

این مدرسه كه دارای مسجدی نیز بود، یكی از بزرگ ترین مدارس قم محسوب می شد و در زیر صحن آن برای رفاه حال طلاب واهل علم در فصل تابستان ، سردابی مجلل و وسیع نیز ساخته شده بود.

در طی زمان در اطراف این مدرسه ، قیصریه وچهار سوق نوبنیان قم ساخته شد وبه این ترتیب سر در ورودی مدرسه در بازار شرقی قرارگرفت . این مدرسه از مقصوره ی مسجد نیز دری به طرف قیصریه داشت وقسمتی از محوطه جنوبی آن نیز جزء خیابان آذر شده بود. مدرسه غیاثیه براثر سیل ، درسال 1045 هـ . ق ویران شد وتنها سر در ورودی ومنار های آن به جای ماند.



مدرسه فیضیه
این مدرسه یكی از مشهورترین حوزه های علوم دینی جهان است . مدرسه فیضیه از نیمه ی نخست سده سیزدهم هـ . ق جایگزین " مدرسه آستانه " شد وبه اعتبار متون معتبر تاریخی ، از میانه ی سده ششم هـ. ق وجود داشت ود رعصر صفوی تجدید بنا شد . در این مدرسه در طول تاریخ طلاب زیادی ساكن بوده اند. می گویند حكیم وعارف مشهور" ملاحسن فیض كاشانی " نیزدر این مدرسه ساكن بوده و بعید نیست كه نام مدرسه مأخوذ از نام او باشد.
بنای مدرسه چهار ایوانی است و دو طبقه با چهل حجره ی تحتانی متعلق به دوره قاجار وچهل حجره فوقانی متعلق به سده چهاردهم هـ . ق ( 1340هـ . ق ) است كه به اهتمام حضرت آیت الله حائری یزدی بالای حجره های پیشین در گرداگرد میانسرا (حیا ط مركزی ) بنا شد . قدیمی ترین بخش مدرسه ، ایوان جنوبی آن است كه مزین به كاشی كاری های زیبای معرق ، متعلق به دوره صفوی است و سردر صحن عتیق آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) محسوب می شود. این بخش دارای تاریخ 929 هـ . ق است .

مدرسه حجتیه
یكی ازبزرگ ترین مدارس قم ، مدرسه حجتیه است كه درسال 1366 هـ .ق بنای آن از سوی آیت الله " سید محمد حجت كوه كمری تبریزی " آغاز شد . مرقد ایشان نیز دراین مدرسه جای دارد. این مدرسه مخصوص طلاب غیر ایرانی است.
مدرسه رضویه
این مدرسه در خیابان طالقانی قراردارد و از قدیمی ترین مدارس شهر قم به شمار می رود . می گویند حضرت امام رضا(ع) در سفر خود از مدینه به مرو از قم گذر فرموده ودر اینجا فرود آمده اند.
مدرسه دارالشفاء
مدرسه دارالشفاء كه متصل به مدرسه فیضیه است ، دراوایل دوره قاجاریه تأسیس شد . این مدرسه ابتدا به نام مدرسه فتحعلی شاه خوانده می شد تا آن كه در سال 1307 هـ . ق كامران میرزای قاجار سر در آن را تجدید كرد وحجره های آن را به دست تعمیر سپرد . از آن زمان این مدرسه دارالشفاء نام گرفته است . این مدرسه  به علت فرسودگی زیاد بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به كلی تخریب و تجدید بنا شد . این مكان دویست حجره و یك سالن نمایش مجهز برای بر گزاری گردهمایی دارد.


مدرسه ستیه
مدرسه ستیه واقع درمیدان میرشهر قم جایگاه عبادت حضرت معصومه ( س) بود و اكنون عبادتگاه ایشان به طرز جالبی بنا شده است. در اطراف این مدرسه حجره هایی برای طلاب علوم دینی ساخته شده است.


مدرسه حضرت آیت الله گلپایگانی
این مدرسه درخیابان آیت الله مرعشی روبه روی مدفن شهدای آزادی خرمشهر قرار دارد. مهم ترین درس های حوزه علمیه شهر قم دراین مكان برگزار می شود.

مدرسه معصومیه
این مدرسه در سال 1360 شمسی از بودجه آستانه مقدسه حضرت معصومه ( س) با وسعت 15000 متر مربع و زیربنای 28000 متر مربع احداث شد ودرسال 1368 شمسی مورد بهره برداری قرار گرفت . مدرسه معصومیه دارای سالن اجتماعات ومسجدی بزرگ است.

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=3845

http://forum.bazarnegar.com/index.php?topic=1296.0

 

مدرسه فيضيه
 از نيمه نخست قرن 13 هجري قمري جايگزين مدرسه آستانه شد
و به اعتبار متون معتبر تاريخي از ميانه قرن 6 هجري قمري وجود داشته و در عصر صفوي تجديد شد.

فيضيه نام مدرسه علميه‌اي در قم و محلي براي تعليم و تربيت طلاب علوم ديني است که به دليل نقش و اهميت آن در تحولات حوزه علميه و انقلاب اسلامي، زايران و مسافران علاقه زيادي به بازديد از اين مرکز دارند.

بناي مدرسه 4 ايواني است و 2 طبقه با 40 حجره تحتاني متعلق به دوره قاجار و 40 حجره فوقاني متعلق به قرن 14 هجري قمري است که به اهتمام حضرت آيت‌الله حائري يزدي بالاي حجره‌هاي پيشين در گرداگرد حياط مرکزي بنا شد.

قديمي‌ترين بخش مدرسه، ايوان جنوبي آن است که مزين به کاشي‌کاري‌هاي زيبا متعلق به دوره صفوي است.

اين مدرسه تاريخي که در جوار حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) قرار گرفته طي نيم قرن تحولات و حوادث بسياري را به خود ديده و شاهد نقاط عطف براي تاريخ سياسي ايران و حتي جهان اسلام بوده است.

از دهه 40 شمسي مدرسه فيضيه پايگاه مبارزه عليه نظام شاهنشاهي شد و به لحاظ اهميت استراتژيک حکومت پهلوي براي غرب در منطقه و جهان، فيضيه به دليل مخالفتش با چنين نظامي، شهرت جهاني يافت.


مدرسه فيضيه هم محلي براي تحصيل بسياري از شخصيت‌هاي علمي و سياسي ايران و هم جايگاهي براي رشد و بسط انديشه‌هاي انقلابي امام خميني (ره) بوده است.

نام‌هاي فيضيه، امام خميني(ره) و انقلاب اسلامي چنان به يکديگر گره خورده‌اند که نمي‌توان براي هر يک تاريخي جداگانه نوشت.

بنا و کارکرد مدرسه فيضيه گرچه به قرون گذشته باز مي‌گردد اما رونق تازه احياي آن مرهون عزيمت آيت‌الله شيخ عبدالکريم حائري (ره) از اراک به قم مي‌باشد.

ورود ايشان به قم به تجديد حيات حوزه علميه انجاميد و مدرسه فيضيه نيز جاني تازه در کالبد خود يافت.

فيضيه در دوران زعامت و مرجعيت آيت‌الله صدر و آيت‌الله بروجردي نيز بازسازي شد و شکل کنوني خود را يافت.

امام خميني (ره) پس از ورود به قم در سال 1301 هجري شمسي در يکي از حجره‌هاي مدرسه فيضيه سکونت داشتند، اين حجره که شماره 23 را بر پيشاني خود دارد تا سال 1325 هجري شمسي محل زندگي و کانون فعاليت‌هاي علمي و اجتماعي ايشان بود.

اولين فعاليت اجتماعي امام خميني (ره) در فيضيه برگزاري درس اخلاق براي مردم و طلاب در سال 1315 شمسي و نقد حکومت رضا خاني بود.

پس از شهريور سال 1320 و فرار رضاه شاه از ايران، فيضيه شاهد فعاليت‌هاي جدي و گسترده‌تر امام (ره) عليه رژيم پهلوي بود.

امام راحل در 29 اسفند 1341 در سخنراني خود در مسجد اعظم قم به حمله ماموران دولتي به مدرسه فيضيه در 30 بهمن ماه همان سال اعتراض کردند.

يورش ماموران شهرباني و ژاندارمري قم در آن تاريخ به مدرسه فيضيه در پي اعتراض امام راحل به طرح آمريکايي شاه با عنوان انقلاب سفيد بود.

در فروردين 1342 نيز فيضيه يک بار ديگر هدف حمله نظامي قرارگرفت، سخنراني‌هاي امام راحل عليه قانون انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي و گسترش اعتراضات مردمي، فيضيه را به مرکز انقلاب اسلامي تبديل کرده بود.

به دليل قرار گرفتن فيضيه در کانون مبارزات سياسي و فعاليت‌هاي اجتماعي امام خميني (ره) رژيم شاه نيز اين مدرسه را محلي براي اجتماعات سياسي و پناهگاه طرفداران انقلاب مي‌ديد و از آن به شدت بيم داشت.

در خرداد سال 1354 تظاهراتي به انگيره بزرگداشت خاطره شهداي 15 خرداد در فيضيه برگزار شد که اين مراسم نيز هدف حمله پليس و ارتش رژيم قرار گرفت و به تعطيلي مدرسه تا پيروزي انقلاب اسلامي انجاميد.

مدرسه فيضيه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران نيز همچنان جايگاه سياسي و مذهبي خود را حفظ کرده است.

http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=82900

http://forum.bazarnegar.com/index.php?topic=1295.0