قم شناسی (81)امامزادگان مدفون در حرم حضرت معصومه(ع)
امامزادگان مدفون در حرم حضرت معصومه(ع)
همانطوريكه بيان گرديد پس از رحلت جانگداز فاطمه معصومه(ع)، موسي بن خزرج و اهالي قم جسد مطهره آن بي بي را با مقدماتي كه گفته شد در ملك شخصي موسي كه باغي بود دفن نمودند و بعدها موسي باغ مزبور را هم براي گورستان عمومي وقف نمود كه بنام مقبره و گورستان بابلان خوانده شده از اين رو بمرور زمان جمع كثري از ذريه پاك رسول الله(ص)"امامزادگان" و صحابه و محدثين كبير در آن دفن شدند و گنبدهاي زيادي در ازمنه مختلف بر سر آن قبور بنا گرديد"تا جائيكه در نقشه اي از سياحان خارجي كه در دوره صفوي ترسيم شده بود حدود نوزده قبه كوچك و بزرگ نمودار بوده" را نوشته اند.
اما از كتاب تاريخ قم چنين برمي آيد كه در مجاورت قبه فاطمه معصومه(ع) دو قبه ديگر كه چسبيده به هم بوده ساخته شده است و در هر يك از آن قباب حدود سه تا چهار تن مدفون بوده اند و بنقل از كتاب"گنجينه آثار قم"(182)ميرابوالفضل عراقي در سال 447 هـ .ق جدار آن سه بقعه را برداشته و پايه ها و اساس هر يك از باقي گذاشت تا محل دفن هر يك به تفصيلي كه خواهد آمد معلوم باشد و برفراز آنها يك گنبد وسيع بطوريكه كليه قبور موجوده در آن سه بقعه را زير بگيرد بنيان نمود.
اسامي مدفونات در ضريح حضرت معصومه(ع):
1ـ(حضرت معصومه(ع)) دختر امام موسي كاظم(ع).
2ـ ام محمد دختر موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
3ـ ام قاسم، دختر علي كوكبي.
4ـ ميمونه، دختر موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
5ـ ام اسحق جاريه محمد بن موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
6ـ ام حبيب، جاريه ابوعلي نوه امام رضا(ع).
طبق نوشته مؤلف تاريخ قم، قبه اول بر فراز قبر مطهره حضرت معصومه(ع) و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبر ام حبيب، ام قاسم و ميمونه(183) خواهر حضرت معصومه(ع) قرار گرفته بود.
اما همانطوريكه گفته شد نظر مرحوم علامه نسابه عباس فيض در كتاب گنجينه آثار قم(184)خلاف اني قول است وي قائل است كه در:
قبه اول:
1ـ فاطمه معصومه(ع). 2ـ ميمونه خواهر حضرت معصومه(ع). 3ـ ام محمد بنت موسي بن امام جواد(ع). 4ـ ام اسحق جاريه محمد بن موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
اما اينكه مرحوم عباس فيض دراين قبه، ميمونه دختر امام موسي كاظم(ع) و خواهر امام رضا(ع) را مدفونه مي داند نظر به فرمايش مرحوم شيخ عباس قمي در كتاب"منتهي الآمال"(185) و همچنين نقل از كتاب انوار المششعين و او هم از صاحب كتاب بدايع الانوار نقل مي كند كه او هم از كتاب"انساب مجدي" كه يكي از كتابهاي معتبر در علم انساب است، مي نويسد كه ميمونه دختر حضرت امام موسي كاظم(ع) و خواهر حضرت فاطمه معصومه(ع) همراه و همسفر خواهر خود بوده و يكجا بقم آمده اند(186)كه ما در بحث دلائل همسفر نبودن هيچكدام از برادران يا خواهران آن بي بي در هجرتشان از مدينه به ساوه ذكر نموده ايم و باز هم تكرار مي نمائيم كه آنحضرت با كاروانهائيكه به خراسان عازم بودند با داشتن يك كنيز و يك خادم به طور ناشناس هجرت نموده اند لذا نمي توان قول اخير را قبول نمود مگر اينكه ميمونه دختر موسي المبرقع باشد.
همچنين مرحوم علامه فيض اضافه مي نمايد كه محتمل است، ام حبيب بنت احمد بن موسي بن امام جواد(ع) در جوار فاطمه معصومه(ع) مدفون باشد چنانچه در انوار المشعشين هم مدفن او را يا در مقبره بابلان و يا در مشهد محمد بن موسي المبرقع دانسته است چنانكه ما در اول اين سطور به نقل از تاريخ قم نوشته ايم كه ام حبيب در قبه دوم مدفون بوده است.
قبه دوم:
1ـ ميمونه بنت موسي بن امام جواد(ع).2ـ ام حبيب جاريه محمد ابومحمد الاعرج بن احمد بن موسي بن امام جواد(ع). 3ـ ام قاسم دختر علي كوكبي. 4ـ زينب بنت امام جواد(ع).
اما دليل مدفون بودن زينب در قبه دوم از طرف مرحوم عباس فيض چنين است كه علامه مجلسي در كتاب السماء و العالم از بحارالانوار پس از نقل خبر هجرت فاطمه معصومه(ع) از مدينه و بيماري او در ساوه و حركت به جانب قم و رحلت وي در اين شهر و دفن او در باغ بابلان چنين گفته كه بني علي قبرها من البواري سقفا الي ان بنت زينب بنت الجواد(ع) قبه عليها" يعني: زينب دختر حضرت جواد بر روي قبر عمه خود فاطمه معصومه(ع) قبه اي بعد از آنكه سقفي از بوريا بوده، بنا كرده است(187)و صاحب تاريخ قم تصريح نموده اولين كسي كه از سادات رضويه بقم آمدند، از كوفه ابوجعفر موسي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر(ع) بود و بعد از او خواهرانش زينب و ام محمد و ميمونه دختران محمد بن علي"امام جواد(ع)" در طلب او از كوفه بقم آمدند الخ"(188).
پس بنابر اين سه تن از دختران امام جواد(ع) بنابر قول صاحب تاريخ قم به اين شهر هجرت نمودند و زينب كه صاحب تاريخ از آن نام مي برد خواهر محمد و دختر موسي بوده است(189)و بعدا خواهيم گفت كه مؤلف تاريخ قم در مورد تعداد فرزندان امام جواد(ع) اشتباهي نموده است.
قبه سوم:
1ـ بريهه دختر موسي بن امام جواد(ع). 2ـ ام حبيب دختر احمد بن موسي بن امام جواد(ع). 3ـ ميمونه بنت امام جواد(ع) اما اينكه مدفون بودن ميمونه را در جوار فاطمه معصومه(ع) دانسته مجرد نقل قول از تاريخ قم بود كه مي نويسد بعد از موسي بن محمد خواهران او ام محمد و ميمونه و... كه ما بعدا خواهيم گفت محمد بن موسي المبرقع به قم وارد شده است كه اين سه تن خواهران او بوده و ظاهرا در چهل اختران مدفونه مي باشند.
بعد از ذكر گروه نسواينكه در مقبره حضرت فاطمه معصومه(ع) دفن گرديده، بيان شد
http://www.masoumeh.com/far/html/19/15/4.html
همانطوريكه بيان گرديد پس از رحلت جانگداز فاطمه معصومه(ع)، موسي بن خزرج و اهالي قم جسد مطهره آن بي بي را با مقدماتي كه گفته شد در ملك شخصي موسي كه باغي بود دفن نمودند و بعدها موسي باغ مزبور را هم براي گورستان عمومي وقف نمود كه بنام مقبره و گورستان بابلان خوانده شده از اين رو بمرور زمان جمع كثري از ذريه پاك رسول الله(ص)"امامزادگان" و صحابه و محدثين كبير در آن دفن شدند و گنبدهاي زيادي در ازمنه مختلف بر سر آن قبور بنا گرديد"تا جائيكه در نقشه اي از سياحان خارجي كه در دوره صفوي ترسيم شده بود حدود نوزده قبه كوچك و بزرگ نمودار بوده" را نوشته اند.
اما از كتاب تاريخ قم چنين برمي آيد كه در مجاورت قبه فاطمه معصومه(ع) دو قبه ديگر كه چسبيده به هم بوده ساخته شده است و در هر يك از آن قباب حدود سه تا چهار تن مدفون بوده اند و بنقل از كتاب"گنجينه آثار قم"(182)ميرابوالفضل عراقي در سال 447 هـ .ق جدار آن سه بقعه را برداشته و پايه ها و اساس هر يك از باقي گذاشت تا محل دفن هر يك به تفصيلي كه خواهد آمد معلوم باشد و برفراز آنها يك گنبد وسيع بطوريكه كليه قبور موجوده در آن سه بقعه را زير بگيرد بنيان نمود.
اسامي مدفونات در ضريح حضرت معصومه(ع):
1ـ(حضرت معصومه(ع)) دختر امام موسي كاظم(ع).
2ـ ام محمد دختر موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
3ـ ام قاسم، دختر علي كوكبي.
4ـ ميمونه، دختر موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
5ـ ام اسحق جاريه محمد بن موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
6ـ ام حبيب، جاريه ابوعلي نوه امام رضا(ع).
طبق نوشته مؤلف تاريخ قم، قبه اول بر فراز قبر مطهره حضرت معصومه(ع) و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبر ام حبيب، ام قاسم و ميمونه(183) خواهر حضرت معصومه(ع) قرار گرفته بود.
اما همانطوريكه گفته شد نظر مرحوم علامه نسابه عباس فيض در كتاب گنجينه آثار قم(184)خلاف اني قول است وي قائل است كه در:
قبه اول:
1ـ فاطمه معصومه(ع). 2ـ ميمونه خواهر حضرت معصومه(ع). 3ـ ام محمد بنت موسي بن امام جواد(ع). 4ـ ام اسحق جاريه محمد بن موسي المبرقع بن امام جواد(ع).
اما اينكه مرحوم عباس فيض دراين قبه، ميمونه دختر امام موسي كاظم(ع) و خواهر امام رضا(ع) را مدفونه مي داند نظر به فرمايش مرحوم شيخ عباس قمي در كتاب"منتهي الآمال"(185) و همچنين نقل از كتاب انوار المششعين و او هم از صاحب كتاب بدايع الانوار نقل مي كند كه او هم از كتاب"انساب مجدي" كه يكي از كتابهاي معتبر در علم انساب است، مي نويسد كه ميمونه دختر حضرت امام موسي كاظم(ع) و خواهر حضرت فاطمه معصومه(ع) همراه و همسفر خواهر خود بوده و يكجا بقم آمده اند(186)كه ما در بحث دلائل همسفر نبودن هيچكدام از برادران يا خواهران آن بي بي در هجرتشان از مدينه به ساوه ذكر نموده ايم و باز هم تكرار مي نمائيم كه آنحضرت با كاروانهائيكه به خراسان عازم بودند با داشتن يك كنيز و يك خادم به طور ناشناس هجرت نموده اند لذا نمي توان قول اخير را قبول نمود مگر اينكه ميمونه دختر موسي المبرقع باشد.
همچنين مرحوم علامه فيض اضافه مي نمايد كه محتمل است، ام حبيب بنت احمد بن موسي بن امام جواد(ع) در جوار فاطمه معصومه(ع) مدفون باشد چنانچه در انوار المشعشين هم مدفن او را يا در مقبره بابلان و يا در مشهد محمد بن موسي المبرقع دانسته است چنانكه ما در اول اين سطور به نقل از تاريخ قم نوشته ايم كه ام حبيب در قبه دوم مدفون بوده است.
قبه دوم:
1ـ ميمونه بنت موسي بن امام جواد(ع).2ـ ام حبيب جاريه محمد ابومحمد الاعرج بن احمد بن موسي بن امام جواد(ع). 3ـ ام قاسم دختر علي كوكبي. 4ـ زينب بنت امام جواد(ع).
اما دليل مدفون بودن زينب در قبه دوم از طرف مرحوم عباس فيض چنين است كه علامه مجلسي در كتاب السماء و العالم از بحارالانوار پس از نقل خبر هجرت فاطمه معصومه(ع) از مدينه و بيماري او در ساوه و حركت به جانب قم و رحلت وي در اين شهر و دفن او در باغ بابلان چنين گفته كه بني علي قبرها من البواري سقفا الي ان بنت زينب بنت الجواد(ع) قبه عليها" يعني: زينب دختر حضرت جواد بر روي قبر عمه خود فاطمه معصومه(ع) قبه اي بعد از آنكه سقفي از بوريا بوده، بنا كرده است(187)و صاحب تاريخ قم تصريح نموده اولين كسي كه از سادات رضويه بقم آمدند، از كوفه ابوجعفر موسي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر(ع) بود و بعد از او خواهرانش زينب و ام محمد و ميمونه دختران محمد بن علي"امام جواد(ع)" در طلب او از كوفه بقم آمدند الخ"(188).
پس بنابر اين سه تن از دختران امام جواد(ع) بنابر قول صاحب تاريخ قم به اين شهر هجرت نمودند و زينب كه صاحب تاريخ از آن نام مي برد خواهر محمد و دختر موسي بوده است(189)و بعدا خواهيم گفت كه مؤلف تاريخ قم در مورد تعداد فرزندان امام جواد(ع) اشتباهي نموده است.
قبه سوم:
1ـ بريهه دختر موسي بن امام جواد(ع). 2ـ ام حبيب دختر احمد بن موسي بن امام جواد(ع). 3ـ ميمونه بنت امام جواد(ع) اما اينكه مدفون بودن ميمونه را در جوار فاطمه معصومه(ع) دانسته مجرد نقل قول از تاريخ قم بود كه مي نويسد بعد از موسي بن محمد خواهران او ام محمد و ميمونه و... كه ما بعدا خواهيم گفت محمد بن موسي المبرقع به قم وارد شده است كه اين سه تن خواهران او بوده و ظاهرا در چهل اختران مدفونه مي باشند.
بعد از ذكر گروه نسواينكه در مقبره حضرت فاطمه معصومه(ع) دفن گرديده، بيان شد
http://www.masoumeh.com/far/html/19/15/4.html
+ نوشته شده در جمعه ۱۳۸۸/۰۹/۰۶ ساعت 8:51 توسط یاسری
|