سفر به استان قم

موزه آستانه مقدسه
موزه آستانه مقدسه يكى از ذخاير مهم و ارزشمند تاريخى و هنرى ميهن اسلامى ما محسوب مى گردد و به عنوان تنها موزه استان قم از اهميت ويژه اى برخوردار است. موزه آستانه مقدسه از بين 125 موزه موجود در كشور، يكى از قديمى ترين آن ها محسوب مى شود كه در آبان ماه سال 1314 شمسى در محوطه داخلى حرم مطهر و محل فعلى مسجد شهيد مطهرى تأسيس گرديد. فعاليت اين موزه تا حدود دى ماه سال 1353 ادامه يافت و از آن تاريخ تا سال 1361 به دلايل متعدد (از جمله لزوم گسترش فضاى جانبى موزه و احداث ساختمان فعلى) فعاليت موزه متوقف شد. 
 
 

ساختمان كنونى موزه كه در ميدان آستانه واقع است، بعد از پيروزى انقلاب اسلامى در فروردين ماه سال 1361 احداث شد كه ابتدا با مساحتى حدود 500 متر مربع فعاليت داشت، ولى درسال 1371 در زمان توليت حضرت آيت الله مسعودى زيرزمين موزه نيز راه اندازى شد كه مجموعاً ساخت آن به يك هزار متر مربع افزايش يافت. فضاى فعلى موزه جوابگوى نياز نيست و به همين دليل در طرح جامع توسعه حرم مطهر، پيشنهاد تأسيس موزه اى بزرگ در چندين طبقه و همراه با امكانات و تجهيزات لازم ارائه شده است .
مجموعه آثار موزه شامل بخش هاى متنوعى است كه اهم آن ها عبارتند از:
1ـ بخش قرآن هاى خطى از قرن دوم تا دوره معاصر;

2ـ مسكوكات ادوار اسلامى و پيش از اسلام;

3ـ تابلوهاى نقاشى و شمايل مينياتورى;

4ـ آثار چوبى خاتم كارى ;

5ـ آثار چوبى منبت كارى;

6ـ ظروف سفالينه متعلق به هزاره اول و دوم قبل از ميلاد مسيح و ادوار اسلامى;

7ـ ظروف چينى و شيشه اى و...

8ـ كاشى هاى زرين فام با طرح ها، نقوش و كتيبه هاى زيبا مربوط به قرون ششم تا هشتم هجرى قمرى;

9ـ آثار حجارى و سنگ هاى تزئينى;

10ـ لوازم فلزى با تزئينات قلمزنى;

11ـ قاليچه هاى دستباف ابريشمى دوره صفوى و قاجار;

12ـ پارچه هاى دستباف;

با توجه به عشق و ارادت فوق العاده اى كه مردم كشورمان نسبت به خاندان عصمت و طهارت بالاخص بارگاه كريمه اهل بيت حضرت فاطمه معصومه(س) دارند، همواره هداياى ارزشمندى را به مرقد نورانى اين بانوى بزرگوار تقديم نموده اند، كه خوشبختانه در چند ساله اخير روندى رو به رشد داشته و در اين ارتباط بيش از ده ها قلم اشياى نفيس شامل قرآن هاى خطى، مسكوكات ادوار اسلامى، تابلوهاى نقاشى، ظروف سفالينه، آثار دستباف و ساير آثار هنرى به موزه اهدا شده است.
همچنين به علت موقعيت مكانى و همجوارى با حرم مطهر، استقبال قابل توجهى وجود دارد كه به طور متوسط سالانه يكصد هزار نفر از موزه بازديد مى كنند.
در چند ساله اخير تعداد زيادى سكه هاى ارزشمند ادوار اسلامى شامل چهار آلبوم و تعدادى تابلوهاى خط و نقاشى و... يك عدد در خاتم كارى بسيار نفيس و همچنين تعدادى سنگ قبر رجال و سلاطين دوره قاجارى كه از نظر هنر حجارى بسيار نفيس و ارزشمند بودند، از اماكن و بيوتات وابسته به حرم مطهر جمع آورى و به موزه انتقال داده شدند.
در سطح بين المللى نيز همكارى هايى بين موزه آستانه مقدسه قم و مركز بين المللى موزه ها (سازمان ايكوم) وجود داشته و دارد. همچنين ضمن هماهنگى هاى لازم با نهادهاى ذيربط به ويژه سازمان ايرانگردى و جهانگردى، برنامه بازديد از موزه براى جهانگردانى كه وارد قم مى شوند پيش بينى شده كه همه ساله علاقه مندان زيادى از كشورهاى اروپايى و آسيايى و.. از موزه بازديد مى نمايند.
در همين زمينه با بخش روابط عمومى واموربين الملل آستانه همكارى هايى صورت گرفته و نيز بروشورهايى به منظور معرفى تاريخچه و مجموعه آثار موزه به سه زبان فارسى، عربى و انگليسى منتشر شده است
http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=1

http://forum.bazarnegar.com/index.php?topic=1241.0

آثار دستباف (پارچه بافى)
پارچه هاى دستباف موزه آستانه مقدسه قم داراى تنوع خاصى مى باشند كه از آن جمله مى توان به پارچه هاى ابريشمى، گلابتون، پارچه هاى كتان، مخمل، ماهوت، شال، ترمه اشاره نمود.

اين پارچه ها با استفاده از شيوه هاى مختلف سوزندوزى از قبيل نقره دوز، يراق دوزى، پته دوزى، تكه دوزى، شمسه دوزى، مليله دوزى، قلابدوزى و... تزئين شده اند.

اكثر پارچه ها داراى نقوش گياهى مانند گل و بوته اسليمى، بته جقه، انواع گل و مرغ، نقش ترنج، لچك ترنج ، سر ترنج بوده كه با استفاده از انواع نخ بويژه الياف نازك نقره و طلا نقش هاى بسيار زيبا خلق شده اند.

برخى پارچه نيز داراى نقوش انسانى و برخى ديگر داراى نقوش حيوانى مانند سيمرغ و اژدها مى باشند.

تعدادى از پارچه هاى ابريشمى دوره صفوى نيز زمينه اصلى آن با كتيبه هاى حاوى آيات و سوره هاى كوتاه قرآنى از جمله سوره مباركه «نصر» بافته شده است.

نمونه اى ديگر از پارچه هاى دستباف موزه قم، پرده يا پارچه ويژه روى ضريح حضرت معصومه (س) مى باشد كه داراى كتيبه هاى بسيار زيبايى بخط نستعليق با مضامين شعر در مدح آن حضرت بوده كه به شيوه سوزن دوزى اجرا شده و حواشى آن به شيوه قلابدوزى به زيبايى هر چه تمامتر تزئين گرديده است و محل بافت ان اصفهان و متعلق به دوره قاجارى است.

برخى پارچه هاى ابريشمى با نقوش انسانى متعلق به دوره صفوى و برخى ديگر متعلق به دوره قاجارى است.

تكه اى از پرده خانه كعبه كه آياتى از سوره مباركه حج بخط ثلث برجسته به شيوه ده يك دوزى روى آن اجرا شده از ديگر آثار ارزشمند مجموعه پارچه هاى نفيس موزه قم به شمار مى رود.

 موزه آستانه مقدسه  
 
 
    
  شماره اثر نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
1/1541 پارچه دستباف قلابدوزى ـ با تصوير فتحعليشاه قاجار  قاجارى سال 1260 هـ.ق  كار آقا بزرگ اصفهانى
2/1541 پارچه دستباف قلابدوزى ـ با تصوير فتحعليشاه قاجار  سال 1260 هـ.ق قاجارى  كار آقا بزرگ اصفهانى
1527 پرده ماهوت نقره دوزى و پولك دوزى  قاجاريه  اهدايى: عزت الدوله همسر اميركبير
1506 پارچه زرى بسيار نفيس با نقش اژدها و سيمرغ  صفوى    
1505 پارچه دستباف با كتيبه هاى متعدد و سوره مباركه (فتح)  صفوى    
1522 بخشى از پرده ماهوت سوزن دوزى و قلابدوزى  قاجاريه    
1522 بخشى از پرده ماهوت سوزن دوزى و قلابدوزى با اشعارى در مدح حضرت معصومه (س)  قاجارى 1268 هـ.ق  واقف چراغعلى خان اصفهانى ابعاد cm201×300
  
   http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=13

موزه آستانه مقدسه
 
آثار دستباف (قاليبافى)
در مجموعه آثار دستباف موزه قم قاليها و قاليچه هاى ابريشمى از جلوه خاصى برخوردار مى باشند عمده اين قالى ها مربوط به دوره صفوى و قاجارى است كه از نظر ظرافت بافت و كيفيت طرح و نقشه و رنگ از ارزش هنرى والايى برخوردار است و برخى از آنها جزء شاهكار هنر قالى بافى به شمار مى آيد.

اكثر قالى ها و قاليچه ها داراى نقوش گل و بوته اسليمى، شمسه، ترنج، لچك ترنج، سر ترنج و كتيبه هاى قرآنى است.

تعدادى از قاليچه هاى ابريشمى دوره صفوى داراى ضخامتى بين يك تا دو ميليمتر مى باشد كه بيانگر منتهاى ظرافت در بافت اين آثار نفيس است.

برخى از فرشهاى موزه قم تار و پود آن از كُرك بافته شده و داراى كتيبه قرآنى مى باشد.

قديمى ترين و بزرگترين فرش موزه،فرش ابريشمى متعلق به دوره شاه عباس ثانى صفوى است كه به شكل دو نيمدايرهو مساحت هر يك حدود 30 مترمربع مى باشد ضخامت آن حدود 2 ميليمتر بوده و از نفايس بسيار ارزشمند محسوب مى گردد.

 موزه آستانه مقدسه  
 
 
    
  شماره اثر نوع اثر  اندازه  دوره مربوطه  توضيحات
1400 فرش ابريشمى / به شكل نيمدايره /مساحت تقريبى  حدود 30 متر  صفويه  كار استاد نعمت الله جوشقانى
1401 فرش ابريشمى هشت ضلعى    صفويه  كار استاد نعمت الله جوشقانى
1408 فرش ابريشمى    صفويه  كار استاد نعمت الله جوشقانى
1410 فرش ابريشمى(مربوط به صندوق خاتم كارى شاه صفى)    صفويه    
2119 فرش دستباف كرك    1318هـ ق قاجاريه  بافنده اصغر كرمانى / واقف ميرزا فتحعلى خان وكيل الممالك
  
  
 http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=12
 

آثار حجارى (سنگتراشى)
هنر حجارى و سنگتراشى يكى از رشته هاى مهم هنرى است كه در كشور ما از سابقه اى بس كهن برخوردار است و در جاى جاى ميهن اسلامى نمونه هاى متنوع و بسيار زيبايى از آثار حجارى را مى توان مشاهده نمود.

در موزه آستانه مقدسه قم نيز تعداد قابل توجهى از آثار حجارى وجود دارد كه بخش عمده آن شامل سنگ قبر شخصيت ها و حكام دوره قاجارى است، كه از جمله آنها مى توان به سنگ قبر فتحعليشاه قاجار، محمدشاه قاجار، قهرمان ميرزا فرزند عباس ميرزا، سنگ قبر مهد عليا مادر ناصرالدينشاه، شعاع السلطنه پسر مظفرالدينشاه قاجار و يكى ديگر از رجال قاجار بنام ميرزا محمدخان اشاره نمود، چون مدفن افراد فوق داخل حرم مطهر قرار دارد صرفاً جهت ارج نهادن به مقام هنر و هنرمند سختكوش ايرانى، آثار مذكور به موزه انتقال يافته است.

همچنين يك سنگ آب كشكولى دوره قاجارى و قطعات بزرگ و متعدد سنگ مرمر ازاره با نقوش گياهى متعلق به دوره صفوى از ديگر آثار حجارى موزه آستانه مقدسه قم به شمار مى رود.

آنچه به برخى از اين آثار اهميت خاصى بخشيده وجود آيات شريفه قرآنى، اسماء الهى و جملات و عبارات دينى و اسلامى است كه جلوه آن را صد چندان نموده است.

كار حجارى اين آثار به همت هنرمندانى همچون سيدحسين و محمدعلى اصفهانى، محمدحسين حجارباشى، محمدعلى و ميرزا على اكبر طهرانى بانجام رسيده است.

همچنين خطاطى و خوشنويسى يكى از اين آثار توسط جناب «ميرزا غلامرضا» از خوشنويسان مشهور دوره قاجارى صورت پذيرفته است.

   
  شماره اثر  نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
206  سنگ قبر شعاع السلطنه پسر مظفر الدين شاه  قاجاريه  ابعاد: cm5/7×66×130
حجار: عباس و حسينعلى حجاران قمى
شاعر: فصيح الزمان بخط نستعليق
2017  سنگ قبرفتحعليشاه قاجار / سنگ مرمر معادن آذربايجان  قاجاريه  ابعاد: 12×132×218
حجار: محمد حسين حجارباشى
طراحى تصاوير: عبدالله خان نقاش باشى
اشعار متن و حاشيه: محمد تقى على آبادى
به خط: زين العابدين كاشانى
2098  سنگ قبر مهد عليا ؛مادر ناصرالدين شاه  قاجاريه  ابعاد: cm12×107×191
كاتب: ميرزاغلامرضا كلهراز خوشنويسان مشهور عصر قاجار
   
   
 

سنگهاى قيمتى
- بخش عمده سنگهاى قيمتى موزه را مجموعه سنگهاى عقيق و دُر و يشم تشكيل مى دهد كه از نظر شكل ظاهرى به شكل مربع، مستطيل، بيضى، دايره و چندضلعى است.

- اكثر عقيقها داراى انواع كتيبه بخط نستعليق بوده و كتيبه ها داراى مضامين قرآنى و ادعيه و اسماءالله است و از نظر قدمت نيز عمدتاً مربوط به دوره صفوى و قاجارى است.

- تعدادى ديگر از آثار موزه را مدال هاى نفيس تشكيل مى دهد كه بخش مركزى آنها داراى نقاشى مينياتورى است و حواشى آن با طلا و سنگ هاى قيمتى تزئين گرديده است.

- گردنبند (سينه ريز) طلايى احمدشاهى، با نقش برجسته طاووس زرين، به همراه سكه هاى آويز اشرفى از ديگر آثار نفيس اين بخش مى باشد.

- همچنين ادوات رزمى دوره قاجارى از قبيل شمشير فولادى داراى تزئينات طلاكوبى و داراى غلاف مزين به سنگهاى قيمتى و نقوش مينائى، تبر طلاكوب و ميناكارى، قمه فولادى دسته استخوانى با غلاف بسيار زيبا با نقوش سراسرى مينايى با نوك زمرّدنشان، همچنين سپر و كلاهخود با تزئينات ياقوت و زمرد و طلاكوبى، قنديل بسيار زيباى دوره قاجارى از جنس طلا كه با قطعات ريز و متعدد ياقوت و زمرد ترصيع شده و قنديل طلاى قاجارى با تزئينات ميناكارى از جمله مهمترين آثار جواهرنشان موزه قم محسوب مى گردند.

   
  شماره اثر  نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
415  عقيق بيضى سوره كافرون     
424  عقيق بيضى صورتى كم رنگ عبارت سوره مباركه"الناس"     
454 و 453  عقيق بيضى زرد عبارت يا بديع، يا غنى، يا رفيع يا مغنى     
1000  قسمتى از بدنه غلاف يك شمشير فولادى كه با دانه هاى ياقوت تزئين شده  قاجاريه   
1003  تزئينات جواهر نشان بند غلاف يك شمشير  قاجاريه   
1006  قسمتهاى جواهر نشان و طلاكارى و مينا كارى يك سپر پوستى  قاجاريه   
1006  قسمتهاى جواهر نشان و طلاكارى و مينا كارى يك سپر پوستى  قاجاريه   
1017  قسمتى از بدنه قنديل طلاى فتحعليشاهى كه با انواع سنگهاى ياقوت و زمرد تزئين شده است  قاجاريه   
1027  مدال طلا ـ تزئين شده با سنگهاى فيروزه  قاجاريه  شمايل حضرت على (ع) و حسنين (ع) 
1028  مدال طلا  قاجاريه  شمايل حضرت على (ع) و حسنين (ع) 
1030  گل طلا جواهر نشان با ياقوت و زمرد و فيروزه تزئين شده  قاجاريه   
1031  گردنبند (سينه ريز) از جنس طلا با تعدادي اشرفى احمد شاهى  قاجاريه   
   
   
 http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=10
 

 

کاشيکاري
كاشيهاى موزه قم از نظر قدمت ، نفاست، ابعاد، كثرت نقوش و تزئينات و تنوع كتيبه هاى موجود روى آن بسيار حائز اهميت و جالب توجه مى باشند.

از نظر قدمت، اكثر كاشيها مربوط به دوره سلجوقى و ايلخانى ( قرن ششم و هفتم و هشتم)بوده كه بخش قابل توجهى از آن در كارخانه سيدركن الدين در كاشان ساخته شده است.

بخش اعظم كاشيهاى موزه را كاشيهاى ستاره اى يا كوكبى و چليپا، خشت كاشى و كاشى هاى معرق و كتيبه اى تشكيل مى دهد.

كاشيهاى كوكبى يا ستاره اى عمدتاً داراى تزئينات زرين فام بوده و همچنين تعداد زيادى از آنها داراى نقوش برجسته زيباى گياهى شامل گل و بوته اسليمى مى باشند.

كتيبه هاى موجود بر روى كاشيها به سه دسته تقسيم مى شوند: آيات و سور قرآنى، احاديث و روايات ائمه معصومين (ع) و ابياتى از شعراى پارسى گوى ايرانى از جمله حكيم ابوالقاسم فردوسى.

كاشى هاى خشتى نيز قسمت ديگرى از كاشيهاى موزه قم را تشكيل مى دهد كه اكثراً داراى كتيبه هايى با حروف برجسته شامل سور قرآنى بويژه سوره ياسين با تزئينات زرين فام و نقوش گياهى است در اين قسمت هر كاشى شامل يك يا چند كلمه برجسته بوده كه مجموعه متعددى از آنها عبارات يك آيه و يا يك سوره را تشكيل مى دهد.

از نظر زيبايى و نفاست و ابعاد، يكى از زيباترين و نفيس ترين كاشيهاى موجود ، كاشى هاى مرقد على بن جعفر مى باشد كه بشكل يك مستطيل بزرگ با ابعاد كلى 156×206 سانتيمتر كه شامل شش قطعه كوچكتر بابعاد 78×70 سانتيمتر است. و مربوط به اوايل قرن هشتم يا دوره ايلخانى است كه داراى كتيبه هايى بخط ثلث برجسته مى باشد.

http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=9

شيشه گرى
مجموعه متنوعى از ظروف شيشه اى ادوار مختلف اسلامى در موزه قم نگهدارى مى شود كه به معرفى برخى از آنها مى پردازيم.

پياله شيشه اى به رنگ لاجوردى، ساخت رى ـ جرجان، به قطر تقريبى 10 سانتى متر و ارتفاع چهار سانتى متر متعلق به قرن چهارم و پنجم، دوره ديلميان.

ـ صراحى ـ بطرى ـ شيشه اى با نقوش شطرنجى قالبى به رنگ سبز تيره، بدنه شلجمى با گردن لوله اى بلند به ارتفاع حدود 23 سانتى متر، ساخت رى؟ قرن چهارم و پنجم، دوره ديلميان.

ـ ظروف دارو ـ روغندان ـ شيشه اى به رنگ سبز كم رنگ، بدنه شلجمى و گردن كوتاه با ارتفاع حدود 5/7 سانتى متر، قطر دهانه 5/2 سانتى متر، قرن چهارم و پنجم هجرى.

ـ بطرى شيشه اى به رنگ مايل به سبز، داراى لوله كوتاه با دهانه كوچك محدب شلجمى به قطر داخلى، 2 سانتى متر قطر بطرى 10 سانتى متر، بدنه استوانه اى با پايه مقعر، قرن پنجم و ششم هجرى قمرى، ناحيه جرجان.

برخى ديگر از اقسام ظروف شيشه اى موجود در موزه هر چند از قدمت كمترى برخوردارند لكن از نظر شكل ظاهرى و نوع طرح و رنگ بسيار زيبا و جالب توجه مى باشند. كه عبارتند از:

ـ مجموعه لوسترهاى شيشه اى و بلورين. داراى طرحها و رنگهاى مختلف

ـ گلدانهاى بلور مرصع قاجارى

ـ كاسه ها و پياله بلور بارفتن و اُپالين

- انواع چراغهانى نفتى - - در رنگهاى آبى و صورتى و با لاله هاى شيشه اى الوان.

ـ گلاب پاشهاى بلورين مرصع

      
  شماره اثر نوع اثر  دوره مربوطه
1076 صراحى / بلورين / مرصع / آبى رنگ  قاجاريه
1095 گلدان چينى / با گل و بوته برجسته و نقش پرنده    
1100 چراغ گلدانى بلورين با رفتن ليموئى رنگ    
1098 شمع زن صورتى / با كاسه لاله طوفانى  قاجاريه  
1099 شمع زن صورتى / با كاسه لاله قرمز  قاجاريه
133 بطرى شيشه اى / جرجان /  قرن پنجم / ششم
1102 چراغ بلورين صورتى رنگ (لاله شكوفه)    
130 ـ 29/ م پياله شيشه اى به رنگ لاجوردى  قرن چهارم و پنجم
1094 گلدان چينى با نقش برجسته گل و بوته    
  
    
 
 http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=8
  
سفالگرى
ظروف سفالينه موزه قم از نظر قدمت به دو بخش كلى قابل تقسيم مى باشند:

1 ـ سفالينه هاى مربوط به هزاره اول و دوم پيش از ميلاد مسيح 2 ـ سفالينه هاى ادوار مختلف اسلامى.

سفالينه هاى دوره پيش از ميلاد اكثر اً فاقد لعاب بوده و برخى از آنها داراى نقوش ساده گياهى است. اما سفالينه هاى دوران اسلامى عمدتاً داراى لعاب زرين فام، فيروزه اى و لاجورد مى باشند و تعدادى از آنها نيز داراى كتيبه هستند. همچنين در تزئينات اين ظروف از تكنيك نقش كنده و نقش افزوده و نقش قالبى استفاده شده است و اكثراً داراى نقوش گياهى، اسليمى، خطوط پراكنده مى باشند.

از نظر شكل ظاهرى سفالينه هاى موزه به شكل بشقاب، كاسه، كوزه، آبخورى، پيه سوز، گلدان و غيره بوده و مربوط به مناطق باستانى سيلك كاشان، رى، جرجان، نيشابور، خوروين قزوين مى باشند.

http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=7

منبت كارى
نمونه هاى متعددى از آثار منبت كارى ادوار اسلامى در موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) نگهدارى ميشود كه برخى از آنها به شرح ذيل مى باشد:

ـ درهاى چوبى منبت كارى مربوط به دوره صفوى كه در حواشى آن آياتى از قرآن مجيد به چشم مى خورد.

ـ رحل منبت كارى دوره صفوى داراى نقوش گياهى و حيوانى.

ـ رحل منبت كارى دوره صفوى داراى نقوش انسانى

ـ رحل منبت كارى و مشبك كارى دوره صفوى كه توسط اعتماد الدوله وزير شاه صفى وقف شده است.

 موزه آستانه مقدسه 
 
 
     
  شماره اثر نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
253 رحل قرآن / با تزئينات خاتم كارى و منبت كارى  صفويه   
277 درب منبت كارى  صفويه  با حواشى آيات قرآنى
2252 درب خاتم كارى و منبت كارى متعلق به مقبره فتحعليشاه قاجار كه در زمان محمد شاه قاجارساخته شده  قاجاريه  ابعاد: cm133×230
   
   http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=6
 
خاتم كارى
نمونه هايى از آثار نفيس خاتم كارى در موزه آستانه مقدسه قم نگهدارى مى شود. كه برخى از آنها عبارتند از:

ـ درب خاتم كارى بسيار نفيس مربوط به دوره قاجارى كه در زمان ناصر الدين شاه قاجار و در دوران صدرات ميرزا تقى خان امير كبير براى مقبره محمد شاه قاجار ساخته شده

ـ درب خاتم كارى دوره قاجارى داراى كتيبه هايى حاوى اشعار معروف محتشم كاشانى در توصيف واقعه كربلا به خط نستعليق كه از جنس استخوان طراحى و اجرا شده است.

ـ رحل هاى قرآن در ابعاد مختلف و با طرحها و نقوش بسيار زيبا.

ـ صندوق بزرگ خاتم كارى مربوط به مقبره شاه صفى صفوى

ـ قاب آينه هاى خاتم كارى در اندازه هاى مختلف.

      
  شماره اثر نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
256 درب خاتم كارى / انتقالى از حرم مطهر داراى كتيبه هاى زيبا به خط نستعليق  قاجاريه  با اشعار معروف ترکيب بند محتشم کاشاني در مورد حماسه عاشورا : باز اين چه شورش است كه...  
257 درب چوبى خاتم كارى / انتقالى از حرم مطهر داراى كتيبه هايى بخط نستعليق از جنس استخوان  قاجاريه  با اشعاري از ملا سليمان صباحي بيدگلي كاشانى در مورد حماسه كربلا
258 درب خاتم  قاجاريه  اهدايي عزت الدوله همسر اميركبير  
260 صندوق خاتم كارى  صفويه سال 1055  بارقم محمدرضا امامى اصفهانى
266 رحل خاتم  قاجاريه    
938 قاب آينه  قاجاريه    
940 قاب آينه  اواخر قاجاريه    
2251 درب خاتم كارى بسيار نفيس  قاجاريه  ابعاد: cm141×215
هنرمند: احمد شيرازى
كاتب: ابوالفضل بن فضل الله الساوجى
  
    
 
 
   http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=5

 
نقاشي
در موزه آستانه مقدسه قم مجموعه متنوعى از تابلوهاى نقاشى مينياتور و رنگ و روغن مربوط به دوره قاجار و صفويه نگهدارى مى شود كه هر يك از جهاتى حائز اهميت مى باشند.

تابلوهاى موجود شامل چند قسم مى باشد:

1 ـ بخش اعظم تابلوهاى نقاشى موزه، شامل تابلوهاى ـ شمايل ـ ائمه معصومين(ع)بوده كه عمدتا مربوط به دوره قاجار است و اين بخش نيز خود شامل دو قسم است.

قسم اول: تابلوهاى مينياتورى

قسم دوم: تابلوهاى رنگ و روغن در ابعاد بزرگ و مختلف و متنوع

2 ـ تابلوهاى رنگ و روغن كه پشت شيشه كار شده و شامل تصاويرى ازسلاطين دوره صفوى، قاجار و زنديه است.

3 ـ تابلوهاى رنگ و روغن تصاوير سلاطين قاجار كه بر روى بوم و در ابعاد تقريبى 2×5/1 متر كار شده است.

موارد ذيل نيز از ديگر نمونه هاى آثار نقاشى موزه آستانه مقدسه به شمار مى روند:

ـ نقاشى روى قاب آينه

ـ نقاشى روى رحل قرآن

ـ نقاشى روى قلمدان

ـ نقاشيهاى مينايى روى ظروف فلزى، ادوات رزمى، ادوات تزئينى مانند مدالهاى مرصع و همچنين نقاشى گل و بوته مينايى روى در طلاپوش.

   
  شماره اثر  نوع اثر  دوره مربوطه  توضيحات
905  تابلو نقاشى روى بوم پارچه اى  قاجاريه  شمايل حضرت على(ع) و حسنين (ع) با حواشى مذهب روى پارچه
906  تابلو نقاشى  قاجاريه  شمايل حضرت على (ع) و حسنين (ع) و فرشتگان 
912  تابلو نقاشى مينياتور  قاجاريه  شمايل حضرت على (ع) و حسنين (ع) 
913  تابلو نقاشى  قاجاريه  شمايل حضرت رسول (ص) و حسنين (ع)
924  تابلو نقاشى مينياتور  قاجاريه  صحنه معراج رسول اكرم (ص)
933  تابلو نقاشى رنگ و روغن پشت شيشه  قاجاريه  تصوير آقا محمدخان قاجار
934  تابلو نقاشى رنگ و روغن پشت شيشه  قاجاريه  تصوير آقا محمدخان قاجار
2066  تابلو نقاشى رنگ و روغن  قاجاريه  با رقم ميرزا بابا الحسينى الامامى 
926  تابلو نقاشى مينياتور  قاجاريه قرن 13  حسنين (ع) و شمايل رسول (ص) سوار بر براق و فرشتگان در معيت ايشان در قسمت فوقانى اثر
   
 

 

  http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=4

 

مسكوكات
مجموعه مسكوكات موزه آستانه مقدسه قم ازديگر بخش هاى مهم آثار موزه را تشكيل مى دهد كه از لحاظ جنس، طرح و نقش و دوره تاريخى حائز اهميت مى باشند.

از نظر جنس مسكوكات موزه به سه دسته طلا و نقره و مس تقسيم مى شوند.

از نقطه نظر تاريخى نيز به طور كلى سه دوره تاريخى را شامل مى شوند:

الف ـ دوره اشكانى، ساسانى
برخى از سكه هاى نقره موجود در دوره حاكميت سلسله اشكانى و ساسانى ضرب شده اند كه روى اين سكه ها تصوير نقش برجسته و نيمرخ فرمانروا با نگاه به سمت چپ و بر پشت سكه نيز نقش آتشدان زرتشتى با شعله هايى كه ازميان آن متصاعد مى شود و غالباً نيز با دو نگهبان آتش ـ آذربد ـ ايستاده بر دو جانب آن مشهود است.

ب ـ سكه هاى عرب ساسانى
سكه هاى موسوم به عرب ساسانى كه در سالهاى 30 تا 80 هجرى قمرى رواج داشته در نگاه نخست شبيه سكه اى متعلق به اواخر دوره ساسانى مى نمايد با چهره پادشاه و آتشدان ليكن ويژگى شاخص در اين سلسله مسكوكات دعا يا عبارت دينى عربى است كه در حاشيه روى سكه ضرب خورده و بيشتر از همه عبارت الحاقى (بسم الله) و (لله الحمد) مى باشد كه اين امر توسط حكام مسلمان درآغاز حاكميت اسلام صورت مى گرفت و مجدداً سكه را نشر مى كردند.

ج ـ سكه هاى ادوار اسلامى
در اين بخش از مسكوكات موزه قم سكه هاى متعدد از جنس طلا و نقره متعلق به زمان حكومت خلفاى اموى و عباسى وجود دارد كه نام حاكم و سال ضرب و محل ضرب به خط كوفى روى سكه مشهود است. سكه هاى اموى عمدتاً در شهرهاى دمشق و واسط، ضرب شده و سكه هاى دوره عباسى نيز در شهرهاى عباسيه، كوفه، بغداد، رى، نهاوند، اصفهان، ضرب گرديده است.

بخش ديگر سكه هاى ادوار اسلامى متعلق به دوران حكومت سلجوقيان، ايلخانان و امراء مظفرى، آل جلاير، تيمورى، صفويه و قاجارى است.

اين بخش از سكه ها نيز عمدتاً در ضرابخانه هاى جرجان، نيشابور، بغداد، دامغان، رشت، فومن، تبريز، سمرقند، سارى، هرات، اصفهان، و... ضرب شده اند.

تعداد قابل توجهى از سكه هاى موجود كه از جنس نقره مى باشد در ضرابخانه دارالايمان قم ضرب گرديده است.
http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=3

 

گنجينه قرآنهاى خطى موزه
اين بخش بلحاظ تعداد آثار و برخوردارى از شيوه هاى ممتاز هنر كتاب آرايى مانند تذهيب، تجليد، خوشنويسى اهميت بسيار زيادى دارد. برخى از قرآنهاى موزه در قرون آغازين حيات اسلام يعنى در قرن دوم و سوم همزمان با حكومت خلفاى عباسى كتابت شده و برخى نيز در ساير ادوار اسلامى، مصادف با دوره حكومت آل بويه، سلجوقيان، ايلخانيان تيموريان، صفويان و قاجاريه كتابت شده است.

قديمى ترين قرآن موزه در سال يكصد و نود و هشت هجرى قمرى 198 نوشته شده و در آغاز آن نام مامون خليفه عباسى مشهود است. بعضى از قرآنها بر روى پوست و برخى ديگر بر روى پارچه و ساير قرآنها بر روى انواع كاغذ نوشته شده است.

مصاحف موزه عمدتاً بخط كوفى، ثلث، نسخ، محقق و ريحان مى باشد كه برخى از آنها از آغاز تا انتها به يك شيوه از خط خوشنويسى و برخى ديگر بشكل توامان نويسى كتابت شده است. اكثر آيات قرآن با مركب مشكى و برخى ديگر نيز با آب طلا و رنگ لاجورد تحرير شده است. بخشى از قرآنهاى موزه داراى ترجمه فارسى است كه در بعضى از آنها همزمان با كتابت متن آيات، نگارش ترجمه نيز بدنبال آن انجام پذيرفته ولى در برخى از نسخه ها پس از سپرى شدن مدت زمانى طولانى ترجمه فارسى بخط نسخ يا نستعليق بر آن افزوده شده كه تنوع سبك ترجمه در دوره ها و قرون مختلف كه بيانگر سير تاريخى تحول زبان و ادب پارسى است از نكات حائز اهميت در قرآنهاى مترجم مى باشد.

در اين بخش آثار ارزشمندى از خطاطان ادوار اسلامى همچون احمد نيريزى، فيض ا... لاهورى، شمس الدين عبدا... دوست محمد بن سليمان الهروى و على نقى بن محمد كبير ربانى موجود مى باشد.

اكثر صفحات قرآنها با بهره گيرى از هنر زيبا و ظريف و پركار تذهيب مزّين شده و با استفاده از نقوش زيباى گل و بوته اسليمى، ترنج، سر ترنج، لچك ترنج، شمسه و شرفه، جدول كشى و كمند زرين، زنجيره و بكمك انواع رنگها مانند لاجورد، شنجرف و طلا به شيوه اى بسيار زيبا و دل انگيز آراسته شده است.

قرآنهاي موزه عمدتاً داراى انواع جلدهاى زيبا شامل جلد چرمى ساده، چرمى سوخت ضربى، سوخت معرق ، جلد طلا كوب، جلد روغنى (لاكى) با تزئينات گل و مرغ و گل و بوته و همچنين برخى قرآنها داراى جلد طلاپوش با سرطبل مى باشد.

      
  شماره اثر نوع خط  دوره مربوطه  توضيحات
كد 1200 بخط كوفى به شيوه ايرانى  متعلق به قرن دوم هجرى قمرى  قطع خشتى ابعاد 3/17×2/20
به سال 198 هجرى قمرى شامل هيجده سوره از جزء سى ام قرآن.
كد 1203 بخط كوفى  قرن دوم و سوم هجرى  روى پوست
ابعاد 3/18×24
كد 1218 بخط نسخ، ثلث، محقق و ريحان  دوره صفوى  ابعاد 24×34
كاتب ميرم السنجرى
در بلده كيش/ داراى تاريخ 930 هجرى قمرى
كد 1224 بخط ثلث ريحانى  دوره صفوي  قطع وزيرى
ابعاد متن 5/19×9/29
كاتب حاجى غياث الدين محمد بن احمد خليلى تبريزى به سال 992 هجرى قمرى
واقف مادر شاه سليمان صفوى با رقم و مهر علامه مجلسى
كد 1226 بخط نسخ و ثلث  دوره صفوى  قطع وزيرى بزرگ
ابعاد 5/24/×35
كاتب دوست محمد بن سليمان الهروى
كتابت شهر هرات
واقف آقا كافور صاحب جمع به سال 968
كد 1227 بخط محقق  دوره سلجوقى  قطع رحلى بزرگ
تاريخ وقف 924 هجرى قمرى
واقف سيدشاه طاهر الحسينى نقيب السادات
كد 1228 بخط نسخ و محقق  دوره صفوى  قطع وزيرى
ابعاد 19×31
واقف امير ابوالقاسم بن آقا ميرهاشم شيروانى
كد 1234 بخط ريحان ومحقق  دوره صفوي  قطع رحلى
ابعاد 5/29×5/45
جلد چرمى سوخت
كاتب شمس الدين عبدالله به سال 1012 هجرى
كد 1253 بخط نسخ  دوره قاجاري  قطع رحلى
ابعاد 5/25×5/39
كاتب و واقف ام سلمه دختر فتحعليشاه قاجار به سال 1246 هجرى قمرى
كد 1255 بخط نسخ سر سوره ها بخط رقاع  دوره قاجارى  كتابت بر روى پارچه چلوار
قطع رحلى
ابعاد 30×45
 
  
  
 http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=9&id1=2